လူေျပာမ်ားေနတဲ့ Herd Immunity အေၾကာင္း

436

အခုတေလာ Herd Immunity ဆိုတာ ေခတ္စားေနပါတယ္။ ျမန္မာျပည္မွာေရာ ႏိုင္ငံတကာမွာပါ လူေျပာမ်ားေနတယ္။ တခ်ိဳ႕က ကိုဗစ္ေရာဂါကို Herd Immunity နဲ႔ ကာကြယ္ႏိုင္မယ္ေျပာၾကတယ္။

Herd Immunity ကို ျမန္မာလို ဘာသာျပန္ရရင္ Herd ဆိုတာ အုပ္စု Immunity ဆိုတာ ကိုယ္ခံအား၊ ဒီေတာ့ Herd Immunity ဆိုတာ အုံလိုက္က်င္းလိုက္ လူအမ်ားစုမွာ ရွိတဲ့ ကိုယ္ခံအားလို႔ ေခၚပါတယ္။

ကိုယ္ခံအားဆိုတာဘာလဲ။ လူတစ္ေယာက္ရဲ႕ ခႏၶာကိုယ္မွာ ေရာဂါပိုးတစ္မ်ိဳး၀င္တဲ့အခါ အဲဒီ့ပိုးကို တိုက္ထုတ္မယ့္ အင္တီေဘာ္ဒီ ပဋိဇီ၀ပစၥည္းေတြ ထြက္လာပါတယ္။ ဒီလူနာဟာ ျပန္ေကာင္းသြားရင္ အဲဒီ အင္တီေဘာ္ဒီေတြဟာ ဆက္ရွိေနတတ္တယ္။ ေရာဂါပိုးတိုင္းအတြက္ေတာ့ မဟုတ္ဘူး။ တခ်ိဳ႕ပိုးေတြမွာ အင္တီေဘာ္ဒီေတြဆက္ရွိေနတယ္။ ဥပမာ – ၀က္သက္ေပါက္ၿပီးတဲ့လူဟာ ေနာက္တစ္ေခါက္ ထပ္မေပါက္ေတာ့ဘူး။ အဲဒါကို ကိုယ္ခံအား၊ ေရာဂါၿပီးသြားတယ္လို႔ ေခၚပါတယ္။

ကိုယ္ခံအားကို နည္းလမ္းႏွစ္မ်ိဳးနဲ႔ရႏိုင္တယ္။ ပထမတစ္မ်ိဳးက အခုေျပာသလို ေရာဂါတကယ္ျဖစ္ၿပီး အင္တီေဘာ္ဒီထြက္တာ။ ေနာက္တစ္မ်ိဳးက ကာကြယ္ေဆးထိုးေပးၿပီး အင္တီေဘာ္ဒီထြက္ေအာင္လုပ္တာ။ ကာကြယ္ေဆးဆိုတာ ပိုးရဲ႕ အႏၲရာယ္မရွိတဲ့ အစိတ္အပိုင္း‌ေလးကို ျဖတ္ၿပီး ကိုယ္ထဲထည့္‌ေပးလိုက္တာ။ ခႏၶာကိုယ္ကို မလိမ့္တပတ္လုပ္တာ‌ေပါ့။ ဒီ‌ေတာ့ ကိုယ္ထဲက အင္တီ‌ေဘာ္ဒီ‌ေတြထြက္လာၿပီး ‌ေရာဂါၿပီးသြားတာပဲ။ ‌ေရာဂါရဲ႕ဒဏ္ကို လွိမ့္ခံစရာမလိုဘဲ ကိုယ္ခံအားကို အသာ‌ေလးရလိုက္တာပါ့။

Herd Immunity ကို ‌‌ေဆြး‌‌ေႏြးတဲ့အခါ ကိုယ္ခံအားအ‌ေၾကာင္း‌ေျပာၿပီးရင္ ‌ေနာက္ထပ္ နားလည္ရမွာက ‌ေရာဂါျပန႔္ပြားႏႈန္း Basic reproductive rate လို႔‌ေခၚတဲ့ R0 ပါပဲ။ R0 (အာေနာ့ – ဇီး႐ိုးကို ေနာ့လို႔ ဖတ္ပါတယ္။) အေၾကာင္းကို အခု ကိုဗစ္ေခတ္မွာ ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ား ၾကားဖူးၾကမွာပါ။ ပိုးရွိတဲ့လူတစ္ေယာက္က အျခားပိုးမရွိတဲ့လူဘယ္ႏွစ္ေယာက္ကို ေရာဂါကူးစက္ႏိုင္သလဲဆိုတာ ျပတဲ့ ကိန္းဂဏန္းပဲ။ ဥပမာ R0 က 2 ဆိုရင္ လူနာဟာ တျခား လူ ၂ေယာက္ကို ေရာဂါပိုးျဖန႔္ႏိုင္တယ္။ R0 = 3 ဆိုရင္ ၃ ေယာက္။ အခု ကို႐ိုနာဗိုင္းရပ္စ္ရဲ႕ အာေနာ့က ၂ ကေန ၃ အတြင္းရွိတယ္။

အာေနာ့ဟာ တစ္ထက္မ်ားရင္ ေရာဂါပိုးဟာ ျပန႔္သထက္ျပန႔္မယ္။ အာေနာ့ဟာ တစ္ထက္နည္းရင္ ေရာဂါျပန႔္ပြားမႈဟာ က်သြားၿပီး အခ်ိန္ၾကာရင္ ေရာဂါဟာ လူထုၾကားထဲကေပ်ာက္သြားမယ္။ အာေနာ့ဟာ ၁ ဆိုရင္ေတာ့ ေရာဂါဟာ ၿငိမ္ေနမယ္။ အျမန္မပ်ံ႕ပြားေတာ့ဘူး။ ၾကာရင္ ကူးစက္မႈဟာ လုံး၀ရပ္တန႔္သြားလိမ့္မယ္။

ဒါေၾကာင့္ Herd Immunity ရဖို႔ဆိုရင္ ေရာဂါပိုးရဲ႕ အာေနာ့ကို ၁ သို႔မဟုတ္ ၁ ေအာက္ေရာက္ေအာင္ ေလွ်ာ့ခ်ႏိုင္ဖို႔လိုတယ္။ ဒီေတာ့ ခုနက ကိုဗစ္ရဲ႕ အာ‌ေနာ့ဟာ ၃ ဆိုပါစို႔။ သူ႔ကို အာေနာ့ ၁ ျဖစ္ေအာင္ အကူးခံရမဲ့ လူ ၃ ေယာက္ထဲက ၂ ေယာက္ဆီမွာ ကိုယ္ခံအားရွိေနမွ ျဖစ္မယ္။ ၃ ေယာက္မွာ ၂ ေယာက္။ ၃ ပုံ ၂ ပုံ။ ၇၀ ရာခိုင္ႏႈန္း ကိုယ္ခံအားရွိေနရမယ္။

ဒါကို Herd Immunity Index လို႔ ေခၚတယ္။ ကိုဗစ္‌ေရာဂါ အတြက္ Herd Immunity ရဖို႔ လူအုပ္စုရဲ႕ ၇၀ ရာခိုင္ႏႈန္းမွာ ကိုယ္ခံအားရွိရမယ္။ ၀က္သက္ Measles လို ‌ေရာဂါမ်ိဳးက်ေတာ့ မတူဘူး။ ၀က္သက္ေရာဂါဟာ အလြန္ပဲ ကူးစက္လြယ္တယ္။ ၀က္သက္‌ေရာဂါရဲ႕ အာ‌ေနာ့ဟာ ၁၈ ရွိတယ္။ ဒါ‌ေၾကာင့္ ၀က္သက္‌ေရာဂါပိုးရဲ႕ အာ‌ေနာ့ ၁ ျဖစ္ဖို႔ သူ႔အတြက္ Herd Immunity ရဖို႔ ၁၈ ‌ေယာက္မွာ ၁၇ ေယာက္ ကိုယ္ခံအားရွိရမယ္။ ဒီ‌ေတာ့ ၀က္သက္‌ေရာဂါမွာ Herd Immunity ရဖို႔ လူအုပ္စုရဲ႕ ၉၄ % ကိုယ္ခံအားရွိရမယ္။

အမ်ားနားလည္လြယ္ေအာင္ အာေနာ့ေတြ ဘာေတြ မသုံးဘဲ ေျပာရရင္ေတာ့ လူအုပ္စုထဲမွာ ကိုယ္ခံအားရွိတဲ့လူေတြ မ်ားေနတဲ့အခါ အဲဒီ့လူေတြဟာ ေရာဂါပိုးရွိတဲ့လူနာနဲ႔ ေရာဂါပိုးမရွိေသးတဲ့ ကိုယ္ခံအားလည္းမရွိေသးတဲ့ ေရာဂါရႏိုင္သူေတြရဲ႕ၾကားမွာ ဒိုင္းသဖြယ္ကာေပးလိုက္တာပါပဲ။ ဒီရွင္းလင္းခ်က္ကို ပူးတြဲပုံမွာ ၾကည့္ႏိုင္ပါတယ္။

ဟုတ္ၿပီ။ ကိုဗစ္အတြက္ ျပန္စဥ္းစားၾကည့္ရ‌ေအာင္။ ကိုဗစ္‌ေရာဂါအတြက္ Herd Immunity ရဖို႔ဆိုရင္ လူအားလုံးရဲ႕ ၇၀ % မွာ ကိုယ္ခံအားရွိရမယ္။ ဒီကိုယ္ခံအားကို ဘယ္လိုရမလဲ။ အ‌ေပၚဆုံးမွာ ‌ေျပာခဲ့တယ္။ ကိုယ္ခံအားရဖို႔က ႏွစ္နည္းရွိတယ္။ သဘာ၀ ‌ေရာဂါျဖစ္တဲ့နည္းနဲ႔ ကာကြယ္‌ေဆး‌ထိုး‌ေပးတဲ့နည္း။ ကာကြယ္ေဆးက မ‌ေပၚ‌ေသးဘူး။ ‌ေနာက္ထပ္ တစ္ႏွစ္ ႏွစ္ႏွစ္‌ေလာက္ ‌ေစာင့္ရဦးမယ္။ ဒီ‌ေတာ့ သဘာ၀နည္းပဲ က်န္မယ္။

သဘာ၀နည္းနဲ႔ ကိုယ္ခံအားရဖို႔။ လူအုပ္စုအားလုံးရဲ႕ ၇၀ % ‌ေရာဂါျဖစ္မွရမယ္။ ဒါမွ အဲဒီ ခုနစ္ဆယ္ရာႏႈန္းမွာ ကိုယ္ခံအားေတြရၿပီး ကိုဗစ္ရဲ႕ အာ‌ေနာ့ဟာ ၁ ျဖစ္သြားၿပီး Herd Immunity ရၿပီး ကိုဗစ္‌ေရာဂါ ‌ေပ်ာက္ထြက္သြားမွာ။ သိပၸံပညာရွင္ႀကီးတစ္ေယာက္က ေျပာထားတယ္။ သူ႔သေဘာအတိုင္းသာဆိုရင္ ကိုဗစ္ေရာဂါေၾကာင့္ အသက္အႏၲရာယ္ရွိႏိုင္မယ့္ သက္ႀကီး႐ြယ္အိုေတြ။ အျခားေရာဂါရွိသူေတြ။

ကိုယ္ခံအားနည္းသူေတြကို ကမာၻရဲ႕ ေျမာက္၀င္႐ိုးစြန္းကို ပို႔လိုက္မယ္။ က်န္တဲ့ လူငယ္လူ႐ြယ္ က်န္းမာသန္စြမ္းတဲ့လူေတြကို ေတာင္ဘက္ပို႔ၿပီး ကိုဗစ္ပါတီႀကီး ဆင္ႏႊဲခိုင္းလိုက္မယ္။ အဲဒီလူငယ္ေတြဟာ လူအုပ္စုရဲ႕ ၇၀ ရာႏႈန္းေက်ာ္လည္းျဖစ္ရမယ္။ ေလးလေလာက္ၾကာၿပီးလို႔ အဲဒီ့လူငယ္ေတြအားလုံး ကိုယ္ခံအား ရၿပီဆိုရင္ အကုန္ ျပန္အတူေနလို႔ရၿပီ။ ဒီေတာ့ ခုနက သက္ႀကီး႐ြယ္အိုေတြအတြက္ ေရာဂါကူးႏိုင္မယ့္ ပိုးသယ္ေဆာင္သူမရွိေတာ့ဘူး။ လူအမ်ားစုက ကိုယ္ခံအားရွိေနၾကလို႔ပဲ။ (ဒီအယူအဆဟာ စိတ္ကူးယဥ္ပါ။ လက္ေတြ႕မွာ ဘယ္ျဖစ္ႏိုင္မလဲ။)

ဒီေတာ့ စိတ္ကူးယဥ္မဟုတ္ဘဲ လက္ေတြ႕က်က် စဥ္းစားၾကည့္ရေအာင္။ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ သဘာ၀အတိုင္း Herd Immunity ရေအာင္ လုပ္မယ္ဆိုပါစို႔။ အဲဒီလိုျဖစ္ဖို႔ဆိုရင္ လူဦးေရ သန္းငါးဆယ္ရဲ႕ ခုနစ္ဆယ္ရာခိုင္ႏႈန္း ေရာဂါျဖစ္ရမယ္။ လူဦးေရ ၃၅ သန္း ေရာဂါျဖစ္ရမယ္။ ကိုဗစ္ေရာဂါရဲ႕ သေဘာအရ ေရာဂါျဖစ္တဲ့လူအားလုံးရဲ႕ ၁၄ ရာႏႈန္းဟာ ေဆး႐ုံတက္ဖို႔လိုတယ္။ ေအာက္ဆီဂ်င္လိုမယ္။

၃၅ သန္းရဲ႕ ၁၄ ရာႏႈန္းဟာ ငါးသန္း‌ေလာက္ရွိတယ္။ ျမန္မာႏိုင္ငံရဲ႕ လူဦး‌ေရ ငါးသန္းဟာ လပိုင္း‌ေလာက္ရွိတဲ့ အခ်ိန္အ‌ေတာအတြင္းမွာ ‌‌‌ေဆး႐ုံတက္ရမယ္။ လူဦး‌ေရ ငါးသန္းကို မ်က္စိထဲျမင္‌ေအာင္ ‌ေျပာရရင္ ရန္ကုန္လူဦး‌ေရဟာ လူဦး‌ေရ ေလးသန္း‌ေက်ာ္ရွိတယ္။ ကိုဗစ္‌ေရာဂါရဲ႕ အ‌ေသအ‌ေပ်ာက္ႏႈန္းဟာ ၃ % ‌ေလာက္ရွိတဲ့အတြက္ လူဦးေရ တစ္သန္း‌ေလာက္ ‌ေသဆုံးလိမ့္မယ္။ (ဒီကိန္းဂဏန္း‌ေတြဟာ Herd Immunity ကို သဘာ၀အတိုင္းရဖို႔ လႊတ္‌ေပးလိုက္ရင္ ျဖစ္ႏိုင္မဲ့ ခန္႔မွန္းခ်က္ျဖစ္ပါတယ္။)

ဒီေလာက္ဆိုရင္ သိသာပါၿပီ။ Herd Immunity ရဖို႔ အ‌ေကာင္းဆုံးနည္း သို႔မဟုတ္ တစ္ခုတည္း‌ေသာနည္းဟာ ကာကြယ္‌ေဆးပါပဲ။ သဘာ၀အတိုင္းရဖို႔ဆိုရင္ အ‌ေပၚက စာပိုဒ္မွာ ေရးျပထားတဲ့ အျဖစ္ဆိုးႀကီးနဲ႔ ႀကဳံ‌ေတြ႕ရပါလိမ့္မယ္။ ဒီသဘာ၀ျဖစ္ရပ္ဟာ ကြၽန္‌ေတာ္တို႔ ဘာမွမလုပ္ဘဲ ထိုင္‌ေနလည္း ‌ေနာက္ဆုံး‌ေတာ့ ျဖစ္သြားမွာပါပဲ။

တကယ္‌ေတာ့ သဘာ၀အ‌ေလ်ာက္ရတဲ့ Herd Immunity ဟာ ဒီကပ္‌ေဘးရဲ႕ ‌ေနာက္ဆုံး အဆိုးဆုံးရလဒ္ပါ။ ကိုဗစ္‌ေရာဂါရဲ႕ ‌ေသ‌ေပ်ာက္ႏႈန္းဟာ ၃ ရာခိုင္ႏႈန္းပဲရွိလို႔ လူသားမ်ိဳးႏြယ္ ျပဳတ္ထြက္သြား‌ေလာက္‌ေအာင္ မျဖစ္ပါဘူး။ ဒါေပမဲ့ ကမာၻလူဦးေရ စုစု‌ေပါင္းရဲ႕ ၃ ရာခိုင္ႏႈန္းဆိုတာ အင္မတန္မွ မ်ားပါတယ္။

‌ေနာက္ၿပီး‌ေတာ့ ေဆး႐ုံတက္ဖို႔လိုတဲ့ ၁၄ ရာႏႈန္းကိုလည္း ထည့္စဥ္းစားရမယ္။ တစ္ႏိုင္ငံလုံး တစ္ကမာၻလုံးရဲ႕ ၁၄ ရာႏႈန္း အကုန္လုံး စုၿပဳံၿပီး ‌ေဆး႐ုံတက္ဖို႔ဆိုတာ မျဖစ္ႏိုင္ဘူး။ က်န္းမာ‌ေရးစနစ္ေတြ ၿပိဳလဲကုန္မယ္။ အဲဒီ့အခါက်ရင္ ‌ေသ‌ေပ်ာက္ႏႈန္းဟာလည္း ခုနက ေျပာတဲ့ ၃ % ထက္ ျမင့္တက္သြားမွာ အမွန္ပါပဲ။

ဆြီဒင္ႏိုင္ငံဟာ အစပိုင္းမွာ သဘာ၀ Herd Immunity ရဖို႔ဆိုၿပီး Lock Down မလုပ္ဘဲ ‌ေနၾကတယ္။ အခု‌ေနာက္ပိုင္း သူ႔ႏိုင္ငံရဲ႕ ‌ေသ‌ေပ်ာက္ႏႈန္း‌ေတြ တက္လာတဲ့အခါ အ‌ေ၀ဖန္ခံ‌ေနရပါၿပီ။ ဒါ့အျပင္ ဆြီဒင္ဟာ က်န္းမာေရး‌ေစာင့္ေရွာက္မႈ ျမင့္တယ္။ လူ‌ေတြက ခ်မ္းသာတယ္။

က်န္းမာ‌ေရး ဗဟုသုတမ်ားတယ္။ ဒီ‌ေတာ့ Lock Down မလုပ္လည္း သတိ‌ေတာ့ ထားၾကတာပါပဲ။ သူတို႔ႏိုင္ငံရဲ႕ စီးပြား‌ေရးက တျခားႏိုင္ငံ‌ေလာက္ေတာ့ ဆိုးမသြားဘူးလို႔ ‌ေျပာတဲ့လူ‌ေတြေတာ့ ရွိတယ္။ ဒါ‌ေပမဲ့ ‌ေရာဂါျဖစ္လို႔ ျပန္ကုရတဲ့ ကုသမႈ‌ေတြနဲ႔ ျပန္တြက္ၾကည့္ရင္ ကိုက္ပါ့မလား။ စဥ္းစားစရာပါ။

ဒီေတာ့ ကြၽန္‌ေတာ္တို႔ ဘာလုပ္ၾကမလဲ။ တစ္ကမာၻလုံး ဘာ‌ေတြလုပ္ေနၾကသလဲ။ ဟုတ္ပါတယ္။ ကိုဗစ္ကပ္ေဘးအတြက္ အ‌ေျဖက‌ေတာ့ Herd Immunity ပါပဲ။ ဒါေပမဲ့ ဒီ Herd Immunity ကိုရဖို႔ ကာကြယ္‌ေဆးကို ‌ေစာင့္ရပါမယ္။ ဒီ့အျပင္ တျခားနည္းလမ္းမရွိပါဘူး။

အခု ကြၽန္‌ေတာ္တို႔ လုပ္‌ေနၾကတဲ့ Social/ physical distancing, staying home, masks, hand washing စတာ‌ေတြဟာ လူ‌ေတြ အစုလိုက္အၿပဳံလိုက္ ဖ်ားနာၿပီး မ‌ေသဆုံးရ‌ေအာင္ က်န္းမာ‌ေရး‌ေစာင့္ေရွာက္မႈ‌ေတြ ေဆး႐ုံ‌ေတြ ၀န္မပိေအာင္ အသာေလးအခ်ိန္ဆြဲ‌ေနၾကတာပါ။

ဒါေၾကာင့္ Lock Down ‌ေတြ ဘယ္‌ေတာ့ ျပန္ဖြင့္မလဲဆိုတာဟာ ကာကြယ္‌ေဆး ဘယ္ေတာ့ ျပန္ရမလဲဆိုတာ‌ေပၚမွာ မူတည္‌ေနပါတယ္။ တစ္ခ်ိဳ႕ကေတာ့ အသာ‌ေလး အ‌ေလွ်ာ့အတင္း လုပ္ၾကည့္ဖို႔ စဥ္းစားၾကတယ္။ လုံး၀ႀကီး လႊတ္‌ေပးလိုက္ရင္‌ေတာ့ အ‌ေပၚမွာ ‌ေျပာသလိုျဖစ္မွာပါပဲ။

လူတိုင္းကို အင္တီေဘာ္ဒီလိုက္ေဖာက္ၾကည့္ႏိုင္လို႔ ကိုယ့္ႏိုင္ငံရဲ႕ ၇၀ ရာႏႈန္းမွာ ကိုဗစ္ အင္တီေဘာ္ဒီေတြ ရွိေနရင္လည္း ျပန္ဖြင့္လို႔ရပါၿပီ။ ဒါေပမဲ့ ဒါက မျဖစ္ႏိုင္တဲ့ အလုပ္ပါ။ အမွန္အတိုင္း‌ေျပာရရင္‌ေတာ့ ေနာက္‌ေျခာက္လမွာ ဘာျဖစ္မလဲဆိုတာ ဘယ္ပညာရွင္မွ မသိပါဘူး။ သိတယ္‌ေျပာရင္ အဲဒီလူ လိမ္‌ေနတာပဲ။

ေနာက္တစ္ခုက ဒီေဆာင္းပါးတစ္ခုလုံးမွာ ေဆြး‌ေႏြးခဲ့သမွ်ဟာ ကိုဗစ္ ဗိုင္းရပ္စ္ဟာ မ်ိဳးဗီဇ အႀကီးအက်ယ္‌ေျပာင္းမသြားဘူးလို႔ ယူဆၿပီး ‌ေျပာ‌ေနတာပါ။ တကယ္လို႔သာ ကိုဗစ္ဟာ ပုံစံေျပာင္းသြားခဲ့ရင္ အခု‌ေရာဂါျဖစ္ၿပီး ရွိထားတဲ့ အင္တီ‌ေဘာ္ဒီ‌ေတြဟာလည္း အသုံးမက် ျဖစ္သြား‌ေတာ့မွာပါပဲ။ အားလုံး တစ္က‌ေန ျပန္စရ‌ေတာ့မွာ။

နိဂုံးခ်ဳပ္‌ေျပာလိုတာက‌ေတာ့ သဘာ၀ Herd Immunity ဟာ ‌ေရာဂါကို ကာကြယ္ဖို႔မဟုတ္ဘူး။ ‌‌ေရာဂါရဲ႕ ‌ေနာက္ဆုံးရလဒ္သာ ျဖစ္တယ္။ ကာကြယ္‌ေဆး Herd Immunity ကသာ တကယ့္အေျဖျဖစ္ပါတယ္။ ကြၽန္‌ေတာ္တို႔အတြက္ အ‌ေကာင္းဆုံး နည္းလမ္းက‌ေတာ့ လတ္တ‌ေလာ က်န္းမာ‌ေရး ၫႊန္ၾကားခ်က္ ‌ေတြကို လိုက္နာၿပီး ကာကြယ္‌ေဆး Vaccine ကို ထိုင္‌ေစာင့္ၾက႐ုံပါပဲခင္ဗ်ာ။

(ကိုခ်မ္း)
ေဒါက္တာခ်မ္းသာစိုး